Saturday, March 27, 2021

Sunday, November 1, 2020

On Pranabendu Bikash Dhar

 

তেওঁ উভতি আহিছে


নিশা তেতিয়া গভীৰ৷ সঠিক সময় এতিয়া আৰু ক’ব নোৱাৰিম৷ সিকি-গুৱাহাটীও তেতিয়া সাৰে নাই৷ চেলফোন অসমত তেতিয়াও ব্যাপক নহয়৷ লেণ্ড লাইনেই মূল ভৰসা৷ হঠাৎ টেলিফোনৰ ৰিঙত সাৰ পাই উঠিলো৷ সহাৰি দিয়াৰ লগে লগে সিমূৰৰ পৰা ভাহি আহিল সেই চিৰ পৰিচিত গলগলীয়া কণ্ঠ : দিগন্ত, মোৰ পৰৱৰ্তী চিৰিজ কি হ’ব জানা...


জীৱন পথত বহু লোকক লগ পোৱা যায়৷ এওঁলোকৰ ভিতৰত কিছুলোকে জীৱন জুৰি মুগ্ধ কৰি ৰাখে৷ প্ৰণৱেন্দু বিকাশ ধৰ মোৰ ক্ষেত্ৰত তেনে এজন লোক৷ অন্তহীন উদ্যম, চাতুৰ্যপূৰ্ণ বাকভংগী, সৰল দুষ্টামিৰে পূৰ্ণ টিপ্পনী, সৰ্বোপৰি অনন্ত প্ৰাচুৰ্যময় প্ৰাণশক্তিৰ গৰাকী প্ৰণৱেন্দু বিকাশ ধৰৰ লগত জড়িত হৈ আছে কত স্মৃতি! বহুদিন দীঘলী পুখুৰীৰ পাৰৰ সাহিত্য সভা ভৱনত কেৰম খেলি গধূলি চানমাৰিলৈ চানা খাই খাই খোজকাঢ়ি ওভতাৰ পথত কথাৰ লেজুৱে কত পাক খাইছিল! তেনেদৰে আহি থাকোঁতে কেতিয়াবা অভাৱনীয়ভাৱে উফৰি আহিছিল দুষ্টামিৰে ভৰা একোটা বাক্য : “ইফালে সিফালে ছোৱালীলৈও চাবা, নহ’লে কিহৰ ডেকাল’ৰা! কেতিয়াবা তেখেতৰ গাড়ীত উঠি পাইছিলোগৈ উদ্যোগিক পামৰ ব্ৰঞ্জ খোদাই চলি থকা ঠাই, আন কেতিয়াবা বশিষ্ঠ, কেতিয়াবা হয়তো গীল্ডৰ কাৰ্যালয়৷ স্ক্ৰেপৰ তেখেত আছিল মায়াবী খনিকৰ৷ প্ৰণৱেন্দুৰ-- প্ৰণৱদাৰ “সূৰ্য” শৃংখল এসময়ত মায়া সনা কথা হৈ, সহস্ৰজনৰ জিভাৰ জুটি লৈ মহানগৰীৰ প্ৰতিজন শিল্পপ্ৰাণৰ মাজত পাকঘূৰণি খাইছিল৷ কাৰণ সূৰ্যক তেওঁ চাইছিল অন্য দৃষ্টিৰে৷ সূৰ্য স্ৰষ্টা, সূৰ্য শক্তি-- সেইবাবেই সূৰ্য কেৱল পুৰুষ নহয়, নাৰীও! সূৰ্যৰ নাৰীৰূপতো প্ৰণৱদাই নিৰ্মাণ কৰিছিল দুটিমান ভাস্কৰ্য৷ আৰু নৱকান্ত বৰুৱাৰ ঘৰত শোভাবৰ্ধন কৰা সেই ধ্যানমগ্ন ফেচাঁ! ফেঁচাৰ এই  ৰূপে ভাস্কৰ্যটিক পৰিগণিত কৰাইছে প্ৰজ্ঞাৰ নিৰন্তৰ সাধকত৷ ফেঁচাৰ সেই ৰূপে মোৰ মনলৈ আনে নৱকান্তৰেই কবিতাত ৰাৱনে লাভ কৰা কালাতীত স্নাতকৰ ৰূপটি৷ আপাত দৃষ্টিত কোনো সাদৃশ্য নাথাকিলেও দুয়োটাত যেন সৃষ্টিৰ আঁৰৰ স্ৰষ্টাৰ বোধৰ ব্যাপ্তিৰেই যোগসূত্ৰ ঘটিছে৷ বা সেইদৰে "কাউৰী" তেওঁৰ সৃষ্টিত হৈ উঠিছিল সমসাময়িক সংকট আৰু উদ্বাউল অথচ পথহীন মানুহৰ সাৰ্থক প্ৰতিফলন৷


কিমান ঘনিষ্ঠতা আছিল তেখেতৰ সৈতে! মোৰ "সন্ধিক্ষণত মানুহ"ৰ কাম চলি থাকোঁতেই তেখেতে উপযাচি কৈছিল, তোমাৰ কিতাপৰ কভাৰ মই দিম৷ তাৰ পিছত উলিয়াই দিছিল আমাৰ কালৰ আন এগৰাকী বিশিষ্ট শিল্পী জ্ঞান দা, মানে জ্ঞানেন্দ্ৰ বৰকাকতিৰ মেটেলিক ভাস্কৰ্য crisis of civilizationৰ প্ৰণৱদাই নিজে তোলা ফটো৷ তোমাৰ কিতাপৰ লগত খাপ খাব-- এয়া আছিল তেখেতৰ অভিমত৷ প্ৰণৱদাৰ কথা, তেখেতে তোলা ফটো, মই স্নেহধন্য হোৱা আন এগৰাকী চিত্ৰকৰ-ভাস্কৰ্য শিল্পী জ্ঞানেন দাৰ শিল্পকৰ্ম : তাৰ পিছত "সন্ধিক্ষণত মানুহ"ৰ আন প্ৰচ্ছদ হ’ব পাৰেনে! কিতাপখনৰ দ্বিতীয় তাঙৰণত প্ৰচ্ছদ সজ্জাৰ সামান্য সালসলনি হ’লেও মূল ছবি সলনি হ’বলৈ নিদিলোঁ-- ভৱিষ্যতেও সলনি কৰিব নোৱাৰিম৷


 অনেক তৰ্ক কৰিছিলো প্ৰণৱদাৰ সৈতে৷ তেখেতৰ পৰা লৈছিলো সংগীতৰো ভিন্ন সোৱাদ৷ বিশ্বৰ বহু দেশৰ লোকগীতৰ কেছেটৰে ভৰি আছিল তেখেতৰ এটি সৰু বাকছ৷ আনক দিছিল নে নাই নাজানো, মই মাজে সময়ে সেই সংগ্ৰহৰ পৰা আনিছিলো বহু দেশৰ লোকগীতৰ সঁফুৰা৷ এনে ঘনিষ্ঠতাৰ বাবেই সহিছিলো প্ৰণৱদাৰ মৰমৰ "অত্যাচাৰ"৷ মুখামুখি আলাপত৷ ফোনত৷ এদিন গভীৰ ৰাতি বাজিছিল ফোন৷ বোধহয় তাৰ খন্তেক পূৰ্বে তেখেতৰ মনলৈ আহিছিল নতুন সৃষ্টিৰ ধাৰণা৷ সিমূৰৰ পৰা প্ৰশ্ন কৰিছিল : মোৰ পৰৱৰ্তী ছিৰিজ কি হ’ব জানা? মোৰ জিজ্ঞাসাৰ উত্তৰত দুনাই কৈছিল : eunuch৷ তাৰ ব্যাখ্যাও দিছিল তেখেতে৷ তেতিয়া মই এখন কাকত এৰি আন এখন কাকতলৈ যোৱাৰ প্ৰস্তুতি চলাইছোঁ৷ আগৰ দৰে সঘন যোগাযোগ তাৰ মাজত সম্ভৱ নাছিল৷ নাজানিলো প্ৰণৱদাই সেই কামত সঁচাকৈয়ে হাত দিছিল নে নাই৷ নে সেয়াও আছিল তেখেতৰ নিৰ্দোষ ধেমালি৷ নাজানিলো৷ নতুন কাকতত ফেব্ৰুৱাৰীত ময়েই লিখিব লগীয়া হৈছিল প্ৰণৱদাৰ মৃত্যু সংবাদ৷


 মই লগ পোৱা কোন কেইগৰাকী ব্যক্তিক লগ নাপালে আক্ষেপ থাকি গ’লহেঁতেন বুলি কোনোৱে যদি প্ৰশ্ন কৰে, তেতিয়া মই যি যি মুষ্টিমেয়সকলৰ নাম ক’ব লাগিব, প্ৰণৱদা তেওঁলোকৰ অন্যতম৷ সেই প্ৰণৱদা উভতি আহিছে৷  হয়৷  ৩১ অক্টোবৰৰ পৰা গুৱাহাটী আৰ্টিষ্ট গীল্ডত চলিছে প্ৰণৱেন্দু বিকাশ ধৰৰ শিল্পকৰ্মৰ প্ৰদৰ্শনী৷ ৩০ তাৰিখে খবৰটো পোৱাৰে পৰাই বহু কথাই মনত ভীৰ কৰিছে৷ সকলো কথাটো ক’ব পৰা নাযায়৷ কিন্তু  প্ৰণৱদাৰ শিল্পকৰ্মৰ মাজেৰে পুনৰ তেখেতক উপলব্ধি কৰাৰ চেষ্টা কৰিম৷ ৫ নবেম্বৰলৈকে প্ৰদৰ্শনী চলিব-- দুই এদিনতে তেখেতক সৃষ্টিৰ মাজেৰেই পুনৰ লগ ধৰিম৷ পাৰিলে আপোনালোকো আহিব৷ আমাৰ কালৰ অত্যন্ত প্ৰতিভাশালী এগৰাকী ভাস্কৰক বুজাৰ সুযোগ পাব৷ তেতিয়াই অনুভৱ কৰিব প্ৰণৱেন্দু আৰু নীলপৱনক উদ্দেশ্যি নৱকান্ত বৰুৱাই লিখা কবিতাৰ সাৰ্থকতা :

দেখিলোঁ, তোমালোকৰ মুখাবোৰেই আচল৷

কাঠি-কুহিলাৰ মুখা, লো পিতলৰ মুখা, (তেজ-মঙহৰ মুখা?)

মুখাতেই সকলো স্থিৰ৷ সকলো ধ্ৰুৱ৷ 

স্থানু তাত আনন্দ, নিঠৰ তাত ক্ৰোধ, জড় তাত চেতনা

ভিতৰত অবিৰত পৰিৱৰ্তনশীল শূন্যতা...

সাজিবা নেকি ভাইহঁত, সেই আলোড়িত শূন্যতাৰ মুখা


Originally posted on November 01, 2019 at Facebook. Here is the link:

https://facebook.com/story.php?story_fbid=10212495424298890&id=1780994328

Sunday, September 27, 2020

On Navakanta Barua

 নৱকান্ত স্মৰণ

(যদিও মৃত্যুতকৈ ওপজা দিনৰ সোঁৱৰণহে আছিল ন.কা.ব.ৰ কাম্য)

(১)
মোৰ বাবে তেওঁ মহাদ্ৰুম৷ আন কোনো অসমীয়া কবিৰ সান্নিধ্যত মই নাপালোঁ মেধা, মনীষা, কৌতুকবোধৰ এনে অপূৰ্ব অন্বয়৷ মই গৌৰৱশালী তেওঁৰ বহু ঘৰুৱা মেলৰ অংশীদাৰৰে৷ মই সমৃদ্ধিশালী তেওঁৰ চেনেহ পৰশেৰে৷ কেতিয়াবা পুৱা পাইপ হুপি হুপি ফুলনিত জাৰিৰে পানী দি থকাৰ পৰত, আন কেতিয়াবা আবেলি উপস্থিত হৈছিলোঁ তেখেতৰ ঘৰত৷ পাইলছ ৰোগীৰ পথ্য আঁৰি মাছৰ পৰা কড়ি খেললৈ, পদ্যৰ পৰা অনুবাদলৈ কথাই কেঁকুৰি লৈছিল৷ সেই কথাত উঠি আহিছিল "মৰি যোৱা শতাব্দীবোৰৰ দেহ৷" তেওঁ বক্তা, অভিজ্ঞানৰ৷ মই শ্ৰোতা, সময়ৰ৷ তেওঁ যে নৱকান্ত! ব্যংগ, বিদ্ৰূপ, অহংকাৰৰ সমতুল সত্তা৷

(২)
নৱকান্ত প্ৰেমিক, পৃথিৱীৰ৷ নৱকান্ত প্ৰেমিক, সময়ৰ৷ নৱকান্ত প্ৰেমিক, জ্ঞানৰ৷ বৌদ্ধ হ’বলৈ এদিন তেওঁ ঘৰ এৰি ওলাই গৈছিল৷ শাসনবংশই আশ্বাস দিছিল, আপুনি গৃহী হৈও বৌদ্ধ হ’ব পাৰিব৷ এনেদৰে উভতি আহিছিল "তামোলৰ পিক সনা আইতাৰ জধলা চুমাত" শান্তি বিচাৰি বোধিদ্ৰুমৰ খৰি বুটলিবলৈ৷ উপলব্ধি কৰিলে সেই সত্য-- "আমাৰ দুখৰ দীপ্তিত জ্বলে তোমাৰ জ্ঞানৰ দীপ"৷ আৰু বুদ্ধৰ নিৰীশ্বৰবাদী সত্য সন্ধানী পথ হৈ উঠিল তেওঁৰ স্বপ্ন- সত্তা- বৰ্তমান- অহংকাৰ, সৰ্বোপৰি অলংকাৰ৷ তেওঁ আৰম্ভ কৰিলে অসমত বৌদ্ধধৰ্মৰ ইতিহাসৰো চৰ্চা৷ ১৯৯১ৰ ৩০ অক্টোবৰত মাদ্ৰাজৰ (চেন্নাই) এছীয় অধ্যয়ন সংস্থাৰ অধিৱেশনত ক’লেগৈ, “Buddha, the speaker of plain truths was dubbed a heretic or worse, a false prophet by orthodox Brahminism and by the later Vaisnavite revival in Assam as elsewhere... With his second coming after the British conquest, Buddha unobstrusively entered the history text book with all scholastic blessings.” আৰু এই পথতেই ৰচিত হৈছিলগৈ নৱকান্তৰ সেই কবিতা--বুদ্ধক যেতিয়া মোৰ মৃতদেহে লগ পালে-- যিটো কবিতাৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰিবলৈ গৈ ভাষণত বৰুৱাই কৈছিলঃ “I feel tempted to quote another fragment of a poem of mine as documentation of my state of emotional limbo.” (এই ভাষণটোৰ লগতে ৪ দিনীয়া সেই অধিৱেশনত বিভিন্ন গৱেষক-বিদ্বানে প্ৰদান কৰা বক্তৃতাসমূহৰ এটা সংকলন মোক তেওঁ নিজ হাতে প্ৰদান কৰিছিল উপহাৰ হিচাপে৷ যিটো মোৰ এতিয়াও সাঁচতীয়া সম্পদ৷)

(৩)
খং দেখিছিলো নৱকান্তৰ৷ মই দেখা খঙৰো যুক্তি আছিল৷ অহংকাৰো আছিল তেওঁৰ অলংকাৰ৷ আজিৰ প্ৰেক্ষাপটত এনে বহুবোৰ কথাই সূচনা কৰিব পাৰে দ্ব্যৰ্থকতাৰ৷ কাৰোবাৰ প্ৰতি ওপজাব পাৰে বিৰূপ মনোভাৱ৷ সেইবোৰ উল্লেখ কৰিবলৈ ব্যাখ্যা লাগিব৷ অসন্তুষ্ট লেখকে সদ্য-প্ৰকাশিত কিতাপ প্ৰকাশকৰ ওচৰত ফালি পেলোৱাৰ নিদৰ্শন আছিল নৱকান্তৰ৷ নিজৰ বিষয়ে মস্কৰা কৰা নৱকান্তৰ আন ৰূপো মোৰ বাবে স্মৰণীয়, সদায়৷ তাৰ আঁৰৰ যুক্তিৰ বিচাৰ মই কৰিছোঁ৷ নৱকান্তৰ সান্নিধ্যই সেয়ে মোক কৰি তুলিছে তেওঁৰ আমৰণ গুণগ্ৰাহী৷ দুৰ্ভাগ্য, আন কোনো অসমীয়া কবিক মোৰ মানসপটত নৱকান্তৰ স্থানত বহুৱাবলৈ মই অপাৰগ৷ সেইবাবেই মই তেওঁৰ সাহিত্যৰ মূল্যায়ন কৰাৰ পৰা নিজকে নিলগাই ৰাখিছোঁ৷

গুণগ্ৰাহী হৈতো আৰু সমালোচনা কৰা নাযায়!

অ-ভূতপূৰ্ব কবিলৈ (তেওঁ কৈছিল, ’ভূতপূৰ্ব’ বুলি যাতে নকয়, তাৰবাবেই মই লেখি আছোঁ, আৰু সেইবাবেই মই ’অ-ভূতপূৰ্ব’) আজিৰ দিনটোত যাচিলোঁ শ্ৰদ্ধাৰ্ঘ্য৷


originaly posted in facebook on July 14, 2020. here is the link-

https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=10214205871098991&id=1780994328

Saturday, August 29, 2020

অনিল ৰায়চৌধুৰী ঢুকাল

 আমাৰ কালৰ অন্যতম প্ৰতিভাশালী সমাজ বিজ্ঞানী, তথ্যৰ গভীৰ অন্বেষক, তীক্ষ্ণধী বিশ্লেষক আছিল ৰায়চৌধুৰীদেৱ৷ তদুপৰি আছিল এক বিশাল জীৱনৰ অধিকাৰী৷ ট্ৰেড ইউনিয়নত জড়িত ৰায়চৌধুৰীয়ে কৃষক আৰু শ্ৰমিক আন্দোলনত লোৱা সক্ৰিয় ভূমিকাৰ বাবে ৰাজৰোষত পৰি তিনিবাৰকৈ কাৰাৰুদ্ধ হ’ব লগীয়াত পৰিছিল, অথচ এই অভিজ্ঞতাকো কামত খটুৱাই তেখেতে লিখিছিল ’কাণ্ডাৰী’ আৰু ’শত্ৰু’ৰ দৰে উপন্যাস৷ তেখেতৰ ’শত্ৰু’ আছিল ১৯৬২ত চৈনিক মূলৰ অসমীয়া মানুহৰ অবৰ্ণনীয় দুখ-যন্ত্ৰণাৰ চাক্ষুষ অভিজ্ঞতালব্ধ উপন্যাস৷ এইসকল লোকক তেখেতে লগ পাইছিল গুৱাহাটীৰ কাৰাগাৰত, লগ পাইছিল তেজপুৰ-যোৰহাটৰ কাৰাগাৰত৷ ১৯৬৮ চনত প্ৰকাশিত উপন্যাসখনৰ বিষয়বস্তু গ্ৰহণ কৰিব পৰাকৈ তৎকালীন অসমীয়া পঢ়ুৱৈ সাজু নাছিল, কাৰণ সেয়া আছিল বীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ ভট্টাচাৰ্যৰ ’শতঘ্নী’য়ে মোহাচ্ছন্ন কৰাৰ পৰিৱেশ৷

কিন্তু ঔপন্যাসিক হিচাপে অনিল ৰায়চৌধুৰীক সিমান মনত ৰখা নহ’ব, যিমান মনত ৰখা হ’ব সমাজ বিজ্ঞানীৰূপে৷ তেখেতে মন কৰিছিল যে অসমৰ ৰাজনৈতিক বা সামাজিক চৰ্চা আহোম-অসমতেই সীমাবদ্ধ হৈ ৰয়৷ অসমৰ ইতিহাস চৰ্চাৰ এই দূৰ্বলতা আঁতৰাই তেখেতে ৰচনা কৰিছিল "নামনি অসমৰ মধ্যশ্ৰেণী"৷ এই কিতাপখন আছিল নতুনকৈ উন্মোচিত বহু তথ্যৰ অফুৰন্ত ভড়াল৷ অসমৰ নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ অনেক অজানা দিশ পোহৰলৈ আহিছিল তেখেতৰ "অসমৰ সমাজ ইতিহাসত নৱবৈষ্ণৱবাদ" আৰু "অসমীয়া সমাজ আৰু নৱবৈষ্ণৱবাদ" গ্ৰন্থৰ মাজেৰে৷ ব্যক্তিগত আলাপত তেখেতে মোক বহুবাৰ কৈছিল, দিগন্ত, গৱেষণাৰ পথত আৰু লিখোতে সদায় মন কৰিব লগীয়া কথা হ’ল তথ্যৰ শুদ্ধতা৷ তথ্য আধাৰিত ধ্যানধাৰণা সময় আৰু ব্যক্তিভেদে সলনি হ’ব পাৰে, কিন্তু তথ্য ভুল হ’ব নালাগে৷ সেয়ে গৱেষণাৰ পথত বেলেগে দাঙি ধৰা বিশ্লেষণসমূহ তেওঁ আধাৰ কৰা তথ্যৰ সাপেক্ষে নিৰীক্ষণ কৰিবা৷ তেখেতৰ সৈতে বয়সৰ দুস্তৰ প্ৰভেদ, কিন্তু কোনোদিনে আমাৰ আলোচনাত (সেই ব্যৱধানে তেখেতৰ প্ৰতি মোৰ মনত সৃষ্টি কৰা সন্মানৰ কোঠাটোৰ বাহিৰে) বয়স হেঙাৰ হোৱা নাছিল৷ তাতে তেখেতৰ মাজত আছিল এনে এক শিশুসুলভ সৰলতা, যি স্বাভাৱিক কৰি তুলিছিল আমাৰ ঘনিষ্ঠতা৷ বহু বৌদ্ধিক আলোচনাত বহিছিলো তেখেতৰ সৈতে৷ এই আলোচনাবোৰে মোৰ যুক্তি সবল কৰাত সহায় কৰিছিল৷ মোৰ "অসমীয়া সমাজ জীৱনৰ বিৱৰ্তন" লিখাৰ ক্ষেত্ৰতো তেখেতৰ সহায় আছিল যথেষ্ট৷ ’অসমীয়া’ক জাতিৰ বিপৰীতে সমাজ হিছাপে চাবলৈ মোক দিক দৰ্শন কৰোৱা মহীচন্দ্ৰ মিৰিৰ লেখাটোও পোনতে পাইছিলো ৰায়চৌধুৰীদেৱৰ "অসমীয়া ভাষাৰ দৰ্শন" কিতাপখনতেই৷ তেখেতৰ আন কিতাপসমূহৰ দৰেই এই খুদমানি কিতাপখনো গভীৰ সমাজ বীক্ষাৰ অন্যতম নিদৰ্শন৷ অথচ ভাবি দুখ লাগে, বিগত শতিকাৰ ৯০ৰ দশকত যেতিয়া মই তেতিয়া কৰ্মৰত (অধুনালুপ্ত) দৈনিক আজিৰ সংবাদৰ বাবে লেখা বিছাৰিছিলো, ৰায়চৌধুৰীদেৱে মোক কৈছিল যে মূলসুঁতিৰ কাকতৰ পৰা তেখেতক লেখা বিছৰা সেয়াই প্ৰথম! কিন্তু সেই ’প্ৰথম’ৰ পৰা মই যেতিয়াই বিছাৰিছিলো, তেখেতে মোক লেখা দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল৷ অসমৰ বাংলাদেশী সমস্যাক কেন্দ্ৰ কৰি লিখা “অসমত বাংলাদেশী“ চোৱা চোৱাকৈ মই প্ৰকাশ কৰিছিলোঁ৷ মোৰ কাৰণে সন্মানৰ কথা আছিল এইটো যে কিতাপ আকাৰে প্ৰকাশিত "অসমত বাংলাদেশী"ত মোৰ এটা টোকা তেখেতে নিজে বিচাৰি সন্নিৱিষ্ট কৰিছিল৷
বহু কথাই মনত জুমুৰি দি ধৰিছে৷ সকলো এইসময়ত লিখা সম্ভৱ নহয়৷ ৯৪ বছৰ আয়ুকালো কম নহয়৷ তেখেতে আমাক দি যোৱা অৱদানো একেবাৰে কম বুলিব নোৱাৰি৷ আৰু বহু লিখিব হয়তো তেখেতে পাৰিলেহেঁতেন৷ কিন্তু ৰায়চৌধুৰীদেৱৰ বৈশিষ্ট্যই আছিল কাৰো হেঁচাত তেখেতে লিখা নাছিল, লিখিছিল যুক্তিৰ কষটি শিলত বক্তব্য উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ পিছত৷ যেতিয়াই যাওঁ, তেতিয়াই কিবা পঢ়ি থকাই দেখিছিলো৷ লিখাৰ কথা সুধিলে কৌতুকপূৰ্ণভাৱে কৈছিল, কুকুৰে হাঁড় চোবোৱা দি লিখি আছোঁ, আমাৰ লিখাত একো নাই৷ পণ্ডিতৰ বিনয়ৰ আৰু কি বেলেগ নিদৰ্শন লাগে? তেখেতক আজীৱন মনত ৰাখিম৷

a short tribute originaly posted in my facebook page. Link and comments: 

কাকত-আলোচনীৰ দুৰৱস্থা

 ’সাদিন’ বন্ধ হ’ল৷ (সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ মতে ’বন্ধ’ নহয়, ফৰ্মেট সলনি) ’বিস্ময়’ক জীয়াই ৰাখিবলৈ জনোৱা হৈছে পঢ়ুৱৈক আহ্বান৷ শুনা কথা, আৰু দুখনমান কাকত-আলোচনীৰ বাজিব ধৰিছে মৃত্যুৰ ঘণ্টা৷ অসমীয়া ভাষাত নিৰন্তৰ প্ৰকাশ পোৱাৰ লেখেৰে সবাতোকৈ বেছি আয়ুস পোৱা আলোচনী ’বিজ্ঞান জেউতি’ এতিয়াও প্ৰকাশ পাই আছেনে নাই, তাৰ খবৰ আমি নাপাওঁ বা ৰখা নাই৷ অসমীয়া কাকত-আলোচনীৰ এনে দশাৰ বাবে আচলতে দায়ী কোন? এবাৰ ব্যক্তিগত আলাপত জয়ন্ত বৰুৱা ডাঙৰীয়াই আমাক কৈছিল যে ’সাদিন’ তেখেতৰ আবেগ, 'সাদিন'ৰ প্ৰচলন যিয়েই নহওক, কাকতখন তেখেতে উলিয়াই ৰাখিবই৷ সেই ’সাদিন’ তেখেতে বন্ধ কৰিবলগীয়া হ’ল কিয়? বিগত শতিকাৰ সত্তৰ-আশী-নব্বৈৰ দশকত যিখন আলোচনী নপঢ়া লোক নাছিল, যিখনত নেলেখা সাহিত্যিক আছিল তেনেই তাকৰ, সেই ’বিস্ময়’ৰ বন্ধ হোৱাৰ উপক্ৰম হৈছে কিয়? এশ বছৰৰ আগতে ’বন্তি’, আসাম বান্ধৱ’ আদি বন্ধ হৈছিল অসমীয়া মানুহে ’কাকত’ (তেতিয়া আলোচনীকো কাকতেই বোলা হৈছিল) নপঢ়াৰ অভিযোগত৷ কিন্তু এতিয়া পোনচাটেই তেনে অভিযোগ কৰিব পৰা পৰিৱেশ আছেনে? এইযে বহু কাকত-আলোচনীৰ অৱস্থা দিনকদিনে শোচনীয় হোৱা বুলি সন্দেহ-শংকা বিয়পিব ধৰিছে, তাৰেইবা কাৰণ কি?

++
শুনিবলৈ কিছু আচহুৱা যেন লাগিলেও মোৰ দৃষ্টিত কিন্তু সাম্প্ৰতিক কাকত-আলোচনীৰ দুৰৱস্থাৰ আঁৰত বহু পৰিমাণে লেখক আৰু সম্পাদনা গোষ্ঠীও দায়ী৷ হয়৷ লেখক আৰু সম্পাদকসকলেও কাকত-আলোচনীৰ দুৰ্দশাৰ দায়িত্ব একেবাৰে এৰাই চলিব নোৱাৰিব৷ প্ৰকাশক আৰু ক্ৰেতাৰ বাবে কাকত-আলোচনী এটা পণ্য, এটা commodity৷ প্ৰকাশকে আলু-পিয়াজৰ বেপাৰ নকৰি কাকত-আলোচনীৰ বেপাৰ কৰে৷ সেই পণ্যটো ক্ৰেতাৰ ৰুচিৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি, বা এক নিৰ্দিষ্ট ৰুচি গঢ়ি তোলাৰ মানসেৰে সাজু কৰাৰ দায়িত্ব যিদৰে সম্পাদনা মণ্ডলীৰ, সম্পাদনা মণ্ডলীক সেইক্ষেত্ৰত সহযোগ কৰাৰ দায়িত্বও লেখকসকলৰ৷ বিগত শতিকাৰ নৱমটো দশকত ’নতুন দৈনিক’ৰ জৰিয়তে অসমত আৰম্ভ হৈছিল এক নতুন সোৱাদৰ সাংবাদিকতা৷ চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়াৰ সম্পাদনাত হেমন্ত বৰ্মন, ৰূপম বৰুৱা, মনোজ কুমাৰ গোস্বামী, বিতোপন বৰবৰা, মিহিৰ দেউৰী, মণিকুন্তল শইকীয়া, ৰয়েল আহমেদ আদিৰ দৰে এজাক দীপ্তিমন্ত তৰুণে কাকতখনক কৰি তুলিছিল নতুন চিন্তা-চেতনাৰ, নতুন উপস্থাপনৰ বাহক৷ কাকতৰ সেই ৰূপ আৰু বাতৰিৰ মনোৰম লেখন-শৈলী দেখি এগৰাকী খ্যাতিমান প্ৰৱীণে (ড° গোঁহাই? এইমুহূৰ্তত নামটো স্পষ্টকৈ মনলৈ আনিব পৰা নাই) মন্তব্য কৰিছিল : মনোজ কুমাৰ গোস্বামী, বিতোপন বৰবৰাই লিখা সংবাদ পঢ়াৰ পাছত অসমীয়া পঢ়ুৱৈয়ে অসমীয়া গল্প পঢ়িবলৈ এৰিব৷ স্মৃতিৰ পৰা লেখা বাবে এই উদ্ধৃতি শব্দানুগ নহয়-- কিন্তু মূল কথা হ’ল সেইসময়ৰ পৰাই আমাৰ পঢ়ুৱৈয়ে পাইছিল সংবাদ সাহিত্যৰ অভিনৱ সোৱাদ৷ (সমাজ বিজ্ঞানৰ ছাত্ৰ হিচাপে পিছত আমাৰ ব্যক্তিগত অধ্যয়নৰ কালত দেখিছিলো বাতৰিৰ ভাষাত নতুন সোৱাদ দিয়াৰ চেষ্টা তাহানিতে গোহাঞিবৰুৱায়ো কৰিছিল৷) আৰু এই ভাষা পৰৱৰ্তী বহু সাংবাদিকৰ বাবেও অনুকৰণীয় হৈ উঠিছিল৷ বাতৰিৰ ভাষা পোনপটীয়া হ’ব লাগে কথাষাৰ মানি লৈও চলিছিল ভাষাৰ সম্পৰীক্ষণ-- আৰম্ভ হৈছিল offbeat/ anchor storyৰ নিৰৱচ্চিন্ন ধাৰা৷ প্ৰায় ২০ বছৰ এনেদৰে চলাৰ পাছত লাহে লাহে যিসকল সাংবাদিক আহি সংবাদক্ষেত্ৰত সোমাবলৈ ল’লে, তেওঁলোকৰ ৮০ শতাংশৰে নাই বিষয়বস্তুৰ গভীৰলৈ যোৱাৰ আগ্ৰহ, নাই ভাষাৰ কালিকা শক্তি বুজাৰ সামৰ্থ্য৷। (এতিয়াতো নিৰ্ধাৰিত কিছু শব্দৰেই চলি যায় টেলিভিছনৰ সাংবাদিকতা!) তেওঁলোকে কাকতত যেতিয়া শ্ৰুতলিপি দি লেখে বাতৰিৰ পাছত বাতৰি, প্ৰতিবেদনৰ পাছত প্ৰতিবেদন, তাৰ ভাষা, বিষয়-বৈচিত্ৰ্যহীনতাৰ প্ৰতি মোহভংগ ঘটি ক্ৰেতাই কাকত এৰাৰ দোষ ক’ত? ইয়াৰ মাজত ব্যতিক্ৰম আছে, সেই ব্যতিক্ৰমীসকলে সামগ্ৰিক পৰিমণ্ডলৰ মাজত পঢ়ুৱৈক আকৰ্ষিতও কৰে ঠিকেই, কিন্তু কাকতখনক পঢ়ুৱৈৰ বাবে ধৰি ৰাখিবলৈ অক্ষম৷ আৰু এনে সাংবাদিকে যেতিয়া সম্পাদনাৰ দায়িত্ব ল’ব, তেওঁলোকে উপযুক্ত ব্যক্তিৰ পৰা উপযুক্ত লেখা বিচাৰিব কিদৰে? মোলৈ দুই-এজন সম্পাদকৰ পৰা মাজে মাজে ফোন আহে, মই লেখি দিব লাগে অসমীয়া সংবাদ জগতৰ সমস্যা বা ইতিহাস! মই তেওঁলোকক বুজাব লগীয়া হয়, কৰ্মক্ষেত্ৰ ব্যক্তিৰ বাধ্যবাধকতা৷ কৰ্মক্ষেত্ৰ আৰু চিন্তা, ৰুচি বা অধ্যয়নৰ বিচৰণথলী একে নহ’বও পাৰে৷ কুল শইকীয়াকতো আৰু অসম আৰক্ষীৰ ইতিহাস কিম্বা ড° ধ্ৰুৱজ্যোতি বৰাক অসমৰ স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰৰ সমস্যা লেখিবলৈ দিয়া নাযায়৷ অৰ্থাৎ যাৰ পৰা লেখা বিচাৰে, তেওঁৰ চিন্তা-অধ্যয়নৰ ক্ষেত্ৰৰ বিষয়েই সম্পাদনা সমিতিৰ বহু লোক অৱগত নহয়৷

মনোজ কুমাৰ গোস্বামী, বিতোপন বৰবৰা, প্ৰশান্ত ৰাজগুৰু আদিয়ে সংবাদক সাহিত্যলৈ উত্তৰণ ঘটাইছিল৷ এতিয়াৰ বহু গল্পকাৰে গল্পক কৰি তুলিছে সংবাদসুলভ৷ ’কৰুণ কৌতুক’টো হ’ল,কলত ঢোকা, ঢোকাত কল’ৰ দৰে এনে গল্পৰ বাবেই এচাম সম্পাদকে গল্পকাৰক আৰু তেনে কিছু গল্পকাৰে সংশ্লিষ্ট সম্পাদকৰ বিষয়ে সামাজিক মাধ্যমত উচ্চ প্ৰশংসাৰে ওপচাই পৰস্পৰৰ বিষয়ে উচ্চ ধাৰণাৰ সৃষ্টি কৰি পঢ়ুৱৈক বিভ্ৰান্ত কৰে৷ পঢ়ুৱৈ সেই পথত আগুৱাই গৈ যদি গল্প আৰু কাকত-আলোচনীৰ মানক লৈ হতাশাত ভোগে, তাৰ বাবে ক্ৰেতা-পঢ়ুৱৈক দোষ দিয়াইবা কিমান যুগুত?

ভাষাৰ সেৱাক সামাজিক-সাংস্কৃতিক দায়িত্ব হিচাপে গ্ৰহণ কৰিবলৈ আমাৰ এতিয়াৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক লেখকো দুখলগাকৈ অপাৰগ৷ নিৰ্মম সত্যটো হ’ল বহু লেখকে নকৰে ন্যূনতম পৰিশ্ৰম, পঢ়ুৱৈৰ বিচক্ষণতা আৰু বিচাৰবোধৰ প্ৰতি অৱজ্ঞা-উপেক্ষাৰ মনোভাৱ তেওঁলোকৰ লেখা আৰু ধৰণ-কৰণত স্পষ্ট, বৃত্তিগত একোটা পদবীত থাকি সেই পদবীক ব্যৱহাৰ কৰে লেখা প্ৰকাশৰ বাবে, কোনো নতুন চৰ্চা নাই, বহু সময়ত পূৰ্বজ লেখকৰ ৰচনাৰ চৰ্বিত-চৰ্বনৰে ভৰাই তোলে নিজৰ লেখা, কেতিয়াবা হয়তো অক্ষম অনুবাদ, আন কেতিয়াবা অক্ষমণীয় নকল৷ লেখাৰ অভাৱত ভোগা কাকত-আলোচনীয়ে বহু সময়ত সম্পাদনা সমিতিত জড়িতসকলৰ অজ্ঞতাৰ বাবেই হওক, বা কেতিয়াবা লেখকৰ পদমৰ্য্যাদাৰ প্ৰতি মোহাবিষ্ট হৈয়েই হওক, নিজৰ কাকত-আলোচনীত স্থান দিয়া সেই লেখাসমূহে ৰুচিশীল পঢ়ুৱৈৰ মোহভংগ ঘটালে তাৰ দায়িত্ব লেখক-সম্পাদকেই জানো ল’ব নালাগিব? আন বহু বিজ্ঞ লেখকে এৰাব নোৱাৰে তেওঁলোকৰ স্বভাৱসুলভ এলাহ৷ সম্পাদকৰ নিৰন্তৰ তাগিদা আৰু ফোনৰ পিছত ফোনেও সেইসকল লেখকক টলাব নোৱাৰে৷ আন একাংশ লেখকে গণ্য কৰে, তেওঁলোকৰ অধ্যয়নৰ বিষয়ৰ প্ৰকাশিকা শক্তি অসমীয়া ভাষাৰ নাই৷ আমি নিজে এখন আলোচনীৰ সম্পাদনাৰ সৈতে আঠ বছৰৰো ওপৰকাল জড়িত থকাৰ সময়ত পাইছিলো এনে এলেহুৱা আৰু অসমীয়া ভাষাৰ শক্তিকলৈ সন্দিহান লেখকক৷ এনেদৰে নতুন চিন্তা-চেতনাৰ পৰা অনেক সম্ভাৱনা থকা সত্ত্বেও ভাষাজননী অৱহেলিত হৈ ৰয়, উপেক্ষিত হৈ ৰয় পঢ়ুৱৈসমাজ৷

আমি জানো, এই লেখাই বহুতকে ব্যক্তিগতভাৱে বিতুষ্ট কৰিব৷ অনেকে এই লেখা পঢ়ি যাওঁতেই আমাৰ বিৰুদ্ধে হয়তো ধাৰাল কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে যুক্তিৰ অস্ত্ৰ৷ কিন্তু সমস্যাৰ গভীৰলৈ যাব নোৱাৰিলে যে সংকটমোচনৰ উপায় নাথাকে, এই সত্য উপলব্ধি কৰিব নোৱাৰিলে আন বহু কাকত-আলোচনী হেৰুৱাবলৈ আমি কেৱল কৰিব লাগিব সময়ৰ অপেক্ষা৷ আঙুলিৰ টিপতে মবাইলত তথ্যভাণ্ডাৰ মোকলাব পৰাৰ ক্ষণত, অজস্ৰ চিন্তাৰ ই-বুক অনায়াসলব্ধ হোৱাৰ এই পৰিৱেশত কাকত-আলোচনীক বচাবলৈ কেৱল পঢ়ুৱৈৰ ওপৰত নিকিনা হোৱাৰ দোষ জাপিলেই নহ’ব-- সংশ্লিষ্ট কাকত-আলোচনী পঢ়িবলৈ সম্পাদনা সমিতিয়ে, নিজৰ লেখা পঢ়িবলৈ লেখকে তাগিদাৰো সৃষ্টি কৰিব পাৰিব লাগিব৷ অসমীয়াই আজি বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ কাম কৰি আছে৷ এইসকল লোকে ভাষাক নতুন বিষয়-বৈচিত্ৰ্য আৰু উপকৰণেৰে সজাব পাৰিলেই ভাষা সমৃদ্ধ হ’ব,ভাষাৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাও তেনেকৈহে বাঢ়িব৷


article originaly posted in my facebook account on June 5, 2020. here is the link :

Bhetir Bheti

comments on facebook: https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10214233493269528&set=a.1513592058020&type=3&theater

 Article Published in the Amar Asom, July, 18, 2020

Friday, February 14, 2020

প্ৰেমৰ বিষাদ গাথা



(১)
বাৰে বাৰে মই তোমাৰ প্ৰেমত পৰোঁ৷ তুমি মোৰ অনুভৱৰ কুসুম কণ্যা৷ মোৰ বাবে সৌন্দৰ্যৰ সুনীল সমুদ্ৰ৷ তোমাৰ মাজতে পাওঁ উৰ্মিল নিতম্বিনী গজগামিনী৷ তুমি মোৰ স্বপ্নসম্ভৱা মৃগাৰণ্য৷ মোৰ শৰীৰলৈ নব’ব পাৰে তোমাৰ ওষ্ঠধাৰাৰ বিদ্যুৎ সঞ্চাৰী স্ৰোত, কাহানিও নাপাব পাৰোঁ তোমাৰ চেনেহ পৰশ, তথাপি নিজৰ অজানিতে মোৰ মনত সিঁচি আছা ঊষালগনৰ দিনমণিৰ বেঘনীসেহাসুৰ ৰূপ৷ সেইবাবেই তোমাৰ মৰুময় অন্তৰৰ মই  হৈ ৰৈছোঁ অনন্ত জোন৷ ভালপোৱাৰ অন্তহীন পোহৰৰ  ক্লান্তিহীন প্ৰতিফলক৷  হ’ব পাৰে, তোমাৰে শৰীৰ সম্পৰ্ক দাবী কৰি দুৰ্ণাম ৰটনা কৰাজনৰ সৈতেও ঘনিষ্ঠতা ৰাখি মোৰ কলিজাত তুমি গুজি দিছা সহস্ৰ গোলাপৰ কাঁইট, তথাপি তোমাৰ মাততেই পাওঁ অটলান্ত আটলাণ্টিকৰ গভীৰতা৷ তুমি মোৰ উদ্যমৰ অমৃতকুম্ভ৷ তোমাৰ মাতত শুনা পাওঁ পানীপোতাত পৰা বৰষুণৰ সৈতে বতাহৰ সুহুৰিৰ যুগলবন্দী৷ তোমাৰ হাঁহিৰ জুনুকাত ঘণ তমসাৰ মাজতো জাগৰুক হৈ উঠে ভূমাস্পৃহা৷ তুমিয়েই মোৰ ঈপ্সিত নাৰী, মোৰ ঈপ্সিতা৷ তোমাৰ বাবেই ব্ৰাহ্মণ তুল্য মেধাৰ অধিকাৰী হৈও হ’ব পাৰি প্ৰেমৰ ভিক্ষাৰী, ক্ষমতাৱান হৈও হ’ব পাৰি নতজানু৷ হ’ব পাৰে একপক্ষীয়, তথাপি মোৰ এই অনুভৱেই সৰ্বোত্তম প্ৰাপ্তি তোমাৰে প্ৰেমৰ৷

(২)
কেতিয়াবা গোপনেই থাকে ভালপোৱা
চেনাইতো দূৰৰে কথা—
একান্ত নিজৰ ওচৰতো খোলা নাযায় প্ৰেমৰ পেড়া
(প্ৰেমকলৈতো আত্মগৌৰৱ কৰা নাযায় !)
কিন্তু বুকুত যেতিয়া প্ৰেম মেঘে গৰজে
মনত প্ৰোথিত হয় বিষাদৰ মূল
ভটীয়নি সোঁতত জাজী হয়
প্ৰিয়জনৰ সমগ্ৰতাত বিলীন হ’ব নোৱাৰাৰ দুখ

কত সমগ্ৰতাৰ সমষ্টি এই জীৱন
সমগ্ৰতাৰ মাজতো কত সমগ্ৰ
যিদৰে মহাবিশ্বৰ মাজত নক্ষত্ৰপুঞ্জ, হাতীপটীৰ মাজত সৌৰজগত
খণ্ডিত সমগ্ৰতাৰ মাজতে জীৱনৰ অস্তিত্ব
অথবা অনস্তিত্ব
তাৰ মাজতো আমি বিছাৰোঁ দুই পৃথক সত্ত্বাৰ
সামগ্ৰিক মিলনৰ সম্ভাৱনাৰ সূত্ৰ

বাধা মানেই উলংঘাৰ আকুলতা ৷
মই ক’লো চৌহদৰ কণমানিটোৰ কথা
এখোপ ওপৰত তুমি ক’লা—
বিধাতাৰ নিষেধ ভঙা আদিম পিতা আদমলৈ চোৱা,
জ্ঞানবৃক্ষৰ সেই ফল ভক্ষণেই গঢ়ি দিছে মানুহৰ নিয়তি
মই ক’লো— ইয়েইতো সংঘাতৰ মাজেৰে নিৰন্তৰ যাত্ৰাৰো উদ্গনি
তাৰপিছত
কিতাপ বন্দী দুহাতত বাধা দি যেতিয়া তুলি ধৰিছিলো তোমাৰ সুগোল দুবাহু
দুই সত্ত্বাৰ মিলনৰ বাটত তুমি গঢ়ি তুলিছিলা শ্ৰদ্ধাৰ অলংঘ্য প্ৰাচীৰ
মোৰ বুকুত সিঁচি দি নিমিষৰ স্পৰ্শৰ কৰুণ মাদকতা

মোৰ প্ৰেম, আমাৰ জীৱন…
কোন কাৰ দ্ৰষ্টা, কোন কাৰ স্ৰষ্টা
আমিতো হৈও নহ’লো ইতিহাস নিৰ্মাতা
অপ্ৰাপ্তিতেই নেকি জীৱনৰ কৌতুকময় সফলতা?
সম্প্ৰতি উত্তৰ যিহেতু অনিৰ্ণিত
তোমাৰ সামগ্ৰিকতাক লৈয়েই তুমি থাকা, মোৰ জীৱনকলৈ মই
অনন্ত ব্ৰহ্মাণ্ডব্যাপ্ত ইথাৰৰ দৰে
আমাৰ মাজত নাই যিহেতু কোনো মাধ্যম,
মহাশূ্ন্যই কাহানিও তোমাক নজনাব মোৰ কথা
অনাগত ভৱিষ্যততো গোপনেই থাকিব এই ভালপোৱা

(৩)
এৰা৷ অপ্ৰাপ্তিতেই জীৱনৰ কৌতুকময় সফলতা৷ ভালপোৱাৰ নাথাকে স্বাৰ্থ পূৰণৰ কোনো সহজ চুক্তি৷ সৰ্বান্তৰকৰণে প্ৰিয়জনৰ মংগল কামনাইতো অক্লেদ্য প্ৰেমৰ অনাৱিল প্ৰকাশ৷ অনুভৱৰ পূৰ্ণতাই তেতিয়াই দিয়ে গভীৰ প্ৰশান্তি৷ প্ৰেম এই প্ৰশান্তিৰেই অন্য নাম৷ অপ্ৰাপ্তিয়েও দিব পাৰে প্ৰশান্তি-- এয়াই প্ৰেমৰ মহত্ত্বম উপলব্ধি৷ এনে মুহূৰ্ততেই অনাদি অনন্তপ্ৰসাৰী বিশ্বজীৱনৰ জ্যোতিৰে উদ্ভাসিত হৈ কোনো মণিমুগ্ধই উপলব্ধি কৰিব পাৰে-- পোহৰ হ’ল৷ এৰা, পোহৰ হ’ল৷

(৪)

 অসমীয়া সাহিত্যত প্ৰেমৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ প্ৰকাশ বুলিলে মই থমকি ৰওঁ জ্যোতিপ্ৰসাদৰ সৃষ্টি মায়াব’ত, অভিভূত হওঁ মণিমুগ্ধত; বিমোহিত হৈ ৰওঁ নৱকান্তৰ ’ৰাৱণ’ত৷ হয়, দেৱকান্তৰ কবিতাৰ শব্দব্যঞ্জনাৰ মাজৰ অৰ্থ প্ৰৱাহ,  অনুপ্ৰাসৰ সঘন প্ৰয়োগেৰে শৰ্মা পাঠকে অংকন কৰা চিত্ৰ, কিম্বা হীৰেন ভট্টাচাৰ্যৰ আবৃত্তিযোগ্য কবিতাৰ মাজতো নৱকান্তৰ ’ৰাৱণ’ৰ মাজতেই পাওঁগৈ ভাৱ আৰু ভাষাৰ অপূৰ্ব অন্বয়ৰে ফুটাই তোলা প্ৰেমৰ দাৰ্শনিকতা--
...
"তাৰ বাবে লাগে মোক কেৱল এমুঠি প্ৰেম
তাৰ বাবে লাগে মোক তোমাৰ অকনি প্ৰেম
দাবী নাই ভাৰ নাই যাৰ আছে  দায়
... ...
মই যে ৰাৱণ, মই শিল্প শৌৰ্য্য সভ্যতাৰো সিপাৰৰ ৰাষ্ট্ৰদূত
মই প্ৰেম ভিক্ষা কৰোঁ
ভিক্ষা মোৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ দান৷"

আৰু মায়াব’!
ৰূপালীমক নেদেখাৰ পৰৰ অন্তৰ্দাহী বেদনা পেঁপাৰ সুৰ হৈ গলোৱা মায়াব’! বুকুৰ কুটুমক পাবৰ বাবে বনৰ বাঘক শৰবিদ্ধ কৰা মায়াব’! হৃদয় ৰাণীৰ অন্তৰ জিনিও সকলো হেৰুওৱা মায়াব’!
বা মণিমুগ্ধ?
ৰূপালীমৰ "সৌন্দৰ্যৰ এটা ৰূপ ধৰা পিয়াহ" হৈও, তাইৰ "সুশুভ্ৰ আত্মালৈ হোৱা এটা চিৰদিনীয়া হাবিলাষ" হৈও নিজৰ অদম্য পৌৰুষেৰে শৰীৰ সুধা পান কৰাৰ সকলো সুযোগৰ বিপৰীতে ৰূপালীমৰ অন্তৰ শক্তিৰ ওচৰত যিজন থমকি ৰৈছিল, আৰু লাভ কৰিছিল সনাতন সত্যৰ বিশ্ব জীৱনৰ জ্যোতি!
প্ৰেমৰ শক্তিয়েই সেই সনাতন  সত্য৷ প্ৰেমহীন দৈহিক ক্ষুধাত নাথাকে সেই বিশ্ব জীৱনৰ জ্যোতি৷
মই তোমাৰ বাবে মায়াব’ৰ বাঁহীৰ সুৰ৷ মই মণিমুগ্ধ, কামনাবিদ্ধ হ’লেও নিবিছাৰোঁ মনহীন তনু৷ তোমাৰ মাজেৰেই বিছাৰোঁ আলোক পথৰ সন্ধান৷ মই ৰাৱণ-- প্ৰেমৰ ভিক্ষাৰী৷

(৫)

প্ৰেম আছে৷ প্ৰেম থাকিব৷ কোনো লোকৰেই নিৰ্দিষ্ট  এগৰাকী প্ৰেমিক নাথাকে৷ বা এগৰাকী  প্ৰেমিকা৷ জীৱন জুৰি চলে প্ৰেমৰ সন্ধান৷ সেই প্ৰেম যে অধৰা, যি আমাক কৰি তোলে অমৃতৰ সন্তান!

Ripunjay Gogoi on 'Asom Andolanar Tathyakosh'

 Published in Jonaki Baat, friday supplement of the Dainik Asam, March 26, 2021.